Bir fabrikada daha patlama yaşandı. İşçiler öldü, aileler dağıldı, çocuklar babasız, anne babalar evlatsız kaldı.
Ardından alışılmış açıklamalar geldi. Taziye mesajları yayımlandı, sorumluların bulunacağı söylendi, soruşturma başlatıldı. Birkaç gün sonra başka bir haber gündeme geldi.
Ama ölen işçiler geri gelmedi. Dağılan ailelerin hayatı eski hâline dönmedi.
Üstelik bu kez acı yalnızca işçilerin ölümüyle sınırlı kalmadı. Hayatını kaybeden işçilerden birinin kardeşi, fabrikanın önünde kendi bedenini ateşe verdi.
Bir insanın, yaşadığı acıyı duyurabilmek ve hakkını arayabilmek için böyle bir çaresizliğe sürüklenmesi, üzerinde durulması gereken ağır bir toplumsal gerçeği ortaya koyuyor.
Ancak burada asıl soruyu yalnızca o insanın neden böyle bir noktaya geldiği üzerinden sormak yeterli değil.
Bir insanı, hakkını aramak için kendi bedenini tehlikeye atacak kadar çaresiz bırakan koşullar nasıl oluştu?
Onu koruması gereken hukuk neredeydi? Denetim görevini yerine getirmesi gereken kurumlar ne yaptı? Acılı ailenin yanında olması gereken toplumsal dayanışma neden bu kadar zayıf kaldı?
Asıl sorgulamamız gereken budur.
Çünkü mesele yalnızca bir insanın umudunu kaybetmesi değil, insanların umutlarını tüketen bir düzenin varlığıdır.
İŞÇİNİN CANI, SERMAYENİN MALİYET HESABINDA!
İşçi ölümlerini artık yalnızca iş kazası başlığı altında değerlendiremeyiz.
Bir fabrikada gerekli güvenlik önlemleri alınmamışsa, denetimler görevini yapmamışsa, üretim işçinin yaşamından daha önemli görülmüşse burada yalnızca teknik bir eksiklikten söz edilemez.
Burada ekonomik tercih, yönetim anlayışı ve siyasal sorumluluk vardır.
Üretimden söz ediyoruz. Fabrikalardan, yatırımlardan, ihracattan, büyümeden söz ediyoruz.
Peki, bütün bunların gerçek sahibi kim?
Fabrikayı ayakta tutan, makineleri çalıştıran, üretimi gerçekleştiren işçilerdir.
Ancak üretimin yarattığı zenginlik paylaşılırken işçinin emeği çoğu zaman ikinci plana itiliyor. Kârın korunması öncelik kazanırken işçinin sağlığı ve güvenliği bir maliyet hesabına dönüşebiliyor.
İşte sorgulanması gereken ekonomik anlayış budur.
İş güvenliği bir işletmenin isteğine bırakılamaz. İşçinin yaşam hakkı, patronun kâr hesabına göre belirlenemez.
Devletin görevi yalnızca üretimin devamını sağlamak değildir. Üretimin insan yaşamını koruyacak koşullarda gerçekleşmesini güvence altına almaktır.
Denetim yapılmıyorsa, yaptırımlar uygulanmıyorsa, işverenin sorumluluğu etkili biçimde takip edilmiyorsa bunun hesabı yalnızca işletme sahibinden sorulamaz.
Çünkü işçi ölümlerinin önlenmesinden doğrudan sorumlu olan siyasal iktidar, kendi denetim ve yönetim görevini başkalarına devredemez.
SİYASETİN EMEKÇİYE KARŞI SORUMLULUĞU NEREDE BAŞLIYOR?
Kendisini halkın, emeğin ve yoksulların temsilcisi olarak tanımlayan siyasal partiler de bu tablonun dışında değildir.
Siyaset yalnızca seçim kazanmak, parlamentoda sandalye sayısını artırmak, iktidara gelmek veya iktidarda kalmak değildir.
Siyaset, toplumdaki güç ilişkileri karşısında nerede durduğunuzla anlam kazanır.
İşçinin yaşam hakkı ile sermayenin ekonomik çıkarları karşı karşıya geldiğinde hangi tarafta duruyorsunuz?
İşçiler öldüğünde yalnızca açıklama yapmakla mı yetiniyorsunuz, yoksa bu ölümleri önleyecek bir mücadele örgütlüyor musunuz?
İktidarın sorumluluğu açıktır: İşçinin yaşam hakkını korumak, bağımsız denetimi sağlamak, iş güvenliği kurallarını uygulamak ve ihmali bulunanlardan hesap sormak.
Muhalefetin sorumluluğu da yalnızca eleştiri yapmak değildir. Gerçekleri ortaya çıkarmak, denetim mekanizmalarını harekete geçirmek, işçilerin örgütlenme hakkını savunmak ve toplumsal mücadeleyi büyütmektir.
Özellikle emeği temsil ettiğini söyleyen partilerin bu konuda daha ileri bir sorumluluk üstlenmesi gerekir.
Bir işçi öldüğünde açıklama yapmak kolaydır.
Zor olan, o işçinin ölmesine neden olan koşulları değiştirmek için mücadele etmektir.
Bir partinin emekçilerle kurduğu ilişki, seçim meydanlarında verdiği sözlerle değil, işçinin yaşam hakkı tehdit edildiğinde gösterdiği tutumla ölçülür.
DAYANIŞMA, TAZİYE MESAJINDAN İBARET DEĞİLDİR!
Toplumsal dayanışmayı yalnızca insanların birbirine acıması, üzüntülerini paylaşması veya yardım etmesi olarak görürsek önemli bir gerçeği gözden kaçırırız.
Dayanışma, haksızlığı önlemek için birlikte hareket edebilmektir.
İşçinin sendikalaşabilmesi, hakkını arayabilmesi, iş güvenliği konusunda söz sahibi olabilmesi, işveren karşısında yalnız bırakılmaması dayanışmanın somut biçimleridir.
Güçlü sendikalar, bağımsız işçi örgütleri, etkili meslek kuruluşları ve demokratik kurumlar olmadan işçinin haklarını koruması çok daha zorlaşır.
Çünkü tek başına kalan işçi, karşısında örgütlü bir ekonomik gücü bulur.
Tek başına kalan aile, karşısında işlemeyen bir hukuk düzeniyle mücadele etmek zorunda kalır.
Tek başına kalan yurttaş ise çoğu zaman yaşadığı haksızlığın kendi özel sorunu olduğuna inandırılır.
Oysa işçi ölümleri tek tek ailelerin sorunu değildir. Bütün toplumun sorunudur.
Bir fabrikada yaşanan ölüm, başka fabrikalarda çalışan işçilerin de yaşam hakkını ilgilendirir.
Bir ailenin adalet arayışı, aynı koşullarda çalışan binlerce insanın geleceğiyle ilgilidir.
Bu nedenle dayanışma, acının paylaşılmasından mücadele ortaklığına dönüşmelidir.
SESSİZLİK KİMİN İŞİNE YARIYOR?
İşçi ölümlerine alışmak, toplumsal açıdan son derece tehlikeli bir eşiktir.
Her patlamadan sonra üzülüp birkaç gün sonra unutuyorsak, her ölümün ardından sorumluların bulunmasını bekleyip sonuç alamadığımızda sessizleşiyorsak, zamanla önlenebilir ölümleri hayatın olağan bir parçası gibi görmeye başlarız.
Oysa hiçbir işçinin ekmek parası kazanmak için hayatını tehlikeye atması normal değildir.
Hiçbir aile, yakınını işe gönderirken onu bir daha görememe korkusuyla yaşamak zorunda değildir.
Hiçbir insan, hakkını arayabilmek için bedenini ateşe vermek zorunda kalmamalıdır.
Burada yurttaşların, aydınların, sanatçıların ve yazarların sorumluluğu da önemlidir.
Ancak bu sorumluluğu yalnızca vicdani bir çağrıya indirgememeliyiz.
Bir sanatçının görevi yalnızca güzel sözler söylemek değildir. İçinde yaşadığı toplumun gerçekleriyle bağ kurabilmesidir.
Bir aydının görevi yalnızca adalet ve özgürlük üzerine konuşmak değil, bu değerlerin yaşama geçirilmesi için düşünsel ve toplumsal mücadeleye katkıda bulunmaktır.
Bir yurttaşın sorumluluğu ise her haksızlığın karşısında tek başına kahramanlık yapmak değil, haksızlıkları önleyebilecek demokratik ve örgütlü toplumsal gücün parçası olmaktır.
Çünkü sessizlik, her zaman bilinçli bir destek anlamına gelmez. Ancak sürekli hâle geldiğinde haksızlığın normalleşmesine ve mevcut düzenin devamına katkıda bulunabilir.
Bir toplumun vicdanı, yalnızca insanların birbirine ne kadar üzüldüğüyle değil, haksızlıkları değiştirmek için ne kadar örgütlenebildiğiyle de ölçülür.
BİR İNSANIN UMUDUNU KİM ÖLDÜRÜYOR?
Başlangıçtaki olaya yeniden dönelim.
Bir işçi hayatını kaybediyor. Ardından kardeşi, yaşadığı acıyı ve çaresizliği duyurabilmek için kendi bedenini ateşe veriyor.
Bu olayın bütün kişisel nedenlerini bilemeyiz. Bir insanın iç dünyası hakkında kesin hükümler veremeyiz.
Ancak şunu biliyoruz:
İnsanların haklarını arayabilecekleri kurumlara, işleyen bir hukuka, adil bir yargıya ve kendilerini yalnız bırakmayacak örgütlü yapılara ihtiyacı vardır.
Bunlar işlemediğinde çaresizlik büyür.
İnsanlar yalnızlaşır.
Adalet duygusu aşınır.
Umut, yalnızca bireyin kendi içinde taşıdığı bir duygu değildir. Aynı zamanda toplumun sunduğu güvenin ürünüdür.
Bir insan, hakkını aradığında sonuç alabileceğine inanmalıdır. İşe gittiğinde akşam evine sağ salim döneceğini bilmelidir. Haksızlığa uğradığında karşısında yalnızca güçlülerin çıkarlarını koruyan bir düzen bulmamalıdır.
Bunun için işçi sağlığı ve güvenliği konusunda bağımsız denetim, caydırıcı yaptırım, etkili hukuk, güçlü sendikalar ve işçilerin üretim süreçlerinde söz sahibi olması gerekir.
Bunlar birer lütuf değil, temel haklardır.
ARTIK SORUN YALNIZCA İŞÇİLERİN ÖLMESİ DEĞİL!
Bugün Türkiye’de asıl tartışmamız gereken, kaç işçinin daha hayatını kaybedeceği değildir.
Asıl tartışmamız gereken, bu ölümleri önleyebilecek bir düzenin neden kurulamamış olduğudur.
İşçilerin yaşam hakkını korumak devletin görevidir. Üretimden elde edilen zenginliğin yaratılmasında emeğin belirleyici rolünü kabul etmek ekonomik ve toplumsal adaletin gereğidir.
İşçinin can güvenliğini maliyet, sendikal örgütlenmeyi engel, denetimi gereksiz yük olarak gören anlayış değişmeden bu tablo değişmez.
Sorumluların hesap vermesi, yalnızca geçmişte yaşanan bir olayın hesabını sormak değildir. Gelecekte yaşanabilecek ölümleri önlemektir.
Bir işçinin ölümü karşısında birkaç gün üzülüp sonra hayatımıza dönmek zorunda değiliz. O ölümü önlenebilir kılacak koşulları değiştirmek için mücadele edebiliriz.
Çünkü mesele yalnızca vicdan sahibi olmak değildir.
Mesele, vicdanın örgütlü bir toplumsal güce dönüşmesidir.
Bir insanın umudunu öldüren yalnızca yaşadığı acı değildir. O acıyı önleyebilecek kurumların görevini yapmaması, hakkını arayabileceği hukukun işlememesi ve arkasında duracak örgütlü bir toplum bulamamasıdır.
İşçiler ölüyor, aileler dağılıyor, insanlar çaresizlik içinde kalıyor.
Ve bütün bunları yeniden üreten düzen yaşamaya devam ediyor.
Artık sorgulamamız gereken yalnızca işçilerin neden öldüğü değil, bu ölümlerin neden önlenemediğidir.
Çünkü adalet, öldükten sonra sorumluları aramak değil, insanların ölmesini önleyecek bir düzen kurmaktır.
