Türkiye’de ekonomi büyüyor, devletin bütçesi trilyonlara ulaşıyor, yaratılan servet artıyor. Ancak milyonlarca çalışanın ve emeklinin yaşamı kolaylaşmıyor. Ücretler geçinmeye, emekli aylıkları insanca yaşamaya yetmiyor. Sofralar küçülürken ekonomik büyümeden söz ediliyor.
O hâlde asıl soru şu: Türkiye büyüyor da bu büyümenin refahı neden halka ulaşmıyor?
Sorunun yanıtını yalnızca enflasyonda, ücretlerin düşüklüğünde ya da kaynak yetersizliğinde aramak yeterli değil. Asıl mesele, ülkede yaratılan zenginliğin nasıl bölüşüldüğü, kamu kaynaklarının kimlerden toplandığı ve kimlerin yararına kullanıldığıdır. Çünkü ekonomik büyüme kendiliğinden toplumsal refah yaratmaz. Bunun için üretilen zenginliğin toplumun geniş kesimlerine ulaşmasını sağlayan adil bir bölüşüm düzeni gerekir.
BÜTÇE BÜYÜYOR, YÜK KİMİN SIRTINDA?
2027 yılı bütçesinde 27 trilyon 276 milyar lira harcama, 23 trilyon 408 milyar lira gelir ve yaklaşık 3 trilyon 868 milyar lira açık öngörülüyor. Bu rakamlar devletin mali büyüklüğünü gösteriyor. Ancak bütçenin büyüklüğü, tek başına halkın refahının arttığını kanıtlamıyor.
Önemli olan, bu bütçenin nasıl oluşturulduğu ve nasıl harcandığıdır.
Devlet gelirlerinin önemli bir bölümünün tüketim üzerinden alınan vergilerle sağlandığı bir düzende, düşük gelirli yurttaşlar kazançlarına oranla daha ağır bir vergi yükü taşıyor. Çünkü aynı miktardaki dolaylı vergi, dar gelirli bir ailenin bütçesinde çok daha büyük bir yer tutuyor.
Buna karşılık yüksek gelir ve servet sahiplerinin vergilendirilmesi, sermayeye sağlanan teşvikler, istisnalar ve kamu kaynaklarının kullanım biçimi vergide adalet tartışmasını gündemde tutuyor.
Dolayısıyla mesele yalnızca devletin ne kadar gelir topladığı değil, bu gelirin kimlerden toplandığıdır. Bütçenin gerçek niteliği de harcamaların hangi toplumsal ihtiyaçları öncelediğine bakılarak anlaşılır.
ÇALIŞMAK YOKSULLUKTAN KURTULMAYA YETMİYOR
Türkiye’de milyonlarca insan çalışıyor ama geçinemiyor. Bu, yalnızca ücretlerin düşüklüğünü değil, emeğin yaratılan ekonomik değerden aldığı payın yetersizliğini de gösteriyor.
TÜRK-İŞ’in Ekim 2026 araştırmasına göre dört kişilik bir ailenin açlık sınırı 38 bin 24 liraya, yoksulluk sınırı 123 bin 857 liraya ulaştı. Bekâr bir çalışanın aylık yaşama maliyeti ise 49 bin 124 lira.
Buna karşılık net asgari ücret 28 bin 75 lira. En düşük emekli aylığı ise 23 bin 552 lira düzeyinde.
Bu tablo, çalışmanın ve yıllarca prim ödeyerek emekli olmanın insanca yaşam güvencesi sağlamadığını ortaya koyuyor.
Burada önemli bir çelişki var: Üretime katılan, değer yaratan, ülkenin ekonomik büyümesine katkıda bulunan insanlar, yarattıkları zenginlikten yaşamlarını güvence altına alacak ölçüde pay alamıyor.
Emekliler açısından da sorun yalnızca aylıkların düşüklüğü değil. Emeklilik, yıllarca çalışmanın ardından insanın yaşamını güvence içinde sürdürebilmesi demektir. Bugün milyonlarca emeklinin temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanması, sosyal güvenlik sisteminin toplumsal işlevinin yeniden tartışılmasını gerektiriyor.
ENFLASYONLA MÜCADELE KİMİN ÜZERİNDEN YÜRÜTÜLÜYOR?
Enflasyonun düşmesiyle hayat pahalılığının sona ermesi aynı şey değil. Fiyatların artış hızı yavaşlasa bile geçmişte yaşanan fiyat artışları ortadan kalkmıyor. Ücretler bu kayıpları karşılayamadığında çalışanların ve emeklilerin satın alma gücü gerilemeye devam ediyor.
TÜİK’e göre Ekim 2026’da yıllık enflasyon yüzde 29,77 olarak gerçekleşti. Aynı dönemde TÜRK-İŞ’in hesapladığı mutfak enflasyonu yüzde 33,83’e ulaştı.
Bu farklılık, özellikle gıda harcamalarının dar gelirli ailelerin bütçesinde yarattığı baskıyı gösteriyor.
Enflasyonla mücadele elbette ekonomik istikrar için gerekli. Ancak bu mücadelenin ağırlıklı olarak ücretleri, tüketimi ve iç talebi baskılamak üzerinden yürütülmesi, maliyetin çalışanların ve emeklilerin üzerine bırakılması sonucunu doğurabilir.
Oysa enflasyonun nedenleri yalnızca ücret artışlarında aranamaz. Üretim maliyetleri, ithalata bağımlılık, enerji ve gıda politikaları, piyasa yapısı ve finansman koşulları da birlikte değerlendirilmelidir.
Üretimi artırmadan, verimliliği yükseltmeden, tarımı ve sanayiyi güçlendirmeden yalnızca talebi daraltarak kalıcı refah sağlanamaz. Üstelik ücretlerin baskılanmasıyla elde edilen fiyat istikrarı, geniş toplum kesimlerinin yoksullaşması pahasına gerçekleşiyorsa bunun toplumsal maliyeti de hesaba katılmalıdır.
ASIL İHTİYAÇ: ÜRETEN, PAYLAŞAN VE KAMU YARARINI GÖZETEN EKONOMİ
Türkiye’nin ekonomik sorunlarını aşabilmesi için yalnızca büyüme rakamlarını yükseltmesi yetmez. Büyümenin niteliği, üretimin yapısı ve yaratılan değerin bölüşümü birlikte ele alınmalıdır.
Vergi sistemi ödeme gücünü esas almalı; tüketim üzerinden alınan vergilerin dar gelirli kesimler üzerindeki yükü azaltılmalıdır. Yüksek gelir ve servet daha adil vergilendirilmeli, kamu kaynakları üretken yatırımlara, eğitime, sağlığa, tarıma, sanayiye ve sosyal güvenliğe yönlendirilmelidir.
Sermaye birikimi ile toplumsal refah birbirinin karşıtı olmak zorunda değildir. Ancak üretimden elde edilen kazancın yalnızca belirli kesimlerde yoğunlaşması, ekonomik büyümenin toplumun geneline yayılmasını engeller.
Bu nedenle emeğin millî gelirden aldığı payın artırılması, çalışanların insanca yaşayabilecek ücretlere kavuşması ve emeklilerin yaşam güvencesinin sağlanması ekonomik politikanın temel hedefleri arasında yer almalıdır.
Sosyal yardımlar yoksulluğun sonuçlarını hafifletebilir. Ancak adil ücretin, güvenceli çalışmanın ve yeterli emekli aylığının yerini tutamaz. İnsanları sürekli yardıma ihtiyaç duyan konumda bırakmak yerine, kendi emekleriyle insanca yaşayabilecekleri bir ekonomik düzen kurulmalıdır.
BÜYÜME VARSA REFAH NEDEN YOK?
Bir ülkenin zenginliği yalnızca ürettiği mal ve hizmetlerin, topladığı vergilerin ya da hazırladığı bütçenin büyüklüğüyle ölçülemez. Asıl ölçü, bu zenginliğin toplumun yaşamına ne kadar yansıdığıdır.
Türkiye’de bütçe büyürken sofralar küçülüyorsa, ekonomik büyüme çalışanların ve emeklilerin yaşam koşullarını iyileştirmiyorsa, üzerinde durulması gereken konu kaynakların miktarından önce bölüşüm düzenidir.
Çünkü mesele yalnızca asgari ücrete ne kadar zam yapılacağı, emekli aylıklarının kaç liraya çıkarılacağı değildir. Mesele, bir ülkede üretilen zenginliğin kimler tarafından yaratıldığı ve kimlerin yararına kullanıldığıdır.
Devlet bütçesi de bu tercihlerden bağımsız değildir. Vergiyi kimden topladığı, kime teşvik verdiği, hangi yatırımları desteklediği ve hangi toplumsal ihtiyaçlara kaynak ayırdığı, ekonomik düzenin nasıl işlediğini gösterir.
Artık büyümenin rakamlarını değil, topluma ne getirdiğini tartışmak gerekiyor.
Halkın sofrasını büyütmeyen ekonomik büyüme, emeğin hakkını korumayan kalkınma ve yoksulluğu azaltmayan bütçe, toplumsal refahın göstergesi olamaz.
Türkiye’nin ihtiyacı daha büyük bütçelerden önce, bütçenin halk için kullanıldığı; üretimin, emeğin, kamusal yararın ve adil bölüşümün esas alındığı bir ekonomik düzendir.