DOĞAYLA SAVAŞI KAZANIRSAK, İNSANLIK KAYBEDECEK!
Binlerce yıllık Türk töresinden COP31'e: Doğayla barışık yaşamanın unutulan bilgeliği
İnsanlık bugün çok önemli bir yol ayrımında. Bir tarafta teknolojisiyle, sanayisiyle, tüketim alışkanlıklarıyla dünyayı kendi ihtiyaçlarına göre şekillendirmeye çalışan insan; diğer tarafta bütün canlılarıyla birlikte yaşamaya çalışan, dengesi her geçen gün bozulan doğa var.
Kasım ayında Antalya'da gerçekleştirilecek COP31 İklim Zirvesi, yalnızca devletlerin, siyasetçilerin ve bilim insanlarının bir araya geleceği uluslararası bir toplantı değildir. Aynı zamanda insanlığın kendi geleceğiyle yüzleşeceği önemli bir fırsattır.
Çünkü artık şunu anlamak zorundayız: Biz dünyayı tükettiğimizi sanıyoruz ama aslında kendi yaşamımızı tüketiyoruz.
Buzullar eriyor, deniz seviyeleri yükseliyor, orman yangınları büyüyor, kuraklık yayılıyor. Bir zamanlar bereketin simgesi olan yağmurlar, altyapısı ve doğal dengesi bozulmuş şehirlerde sellere ve felaketlere dönüşüyor. Mevsimler değişiyor, tarım alanları kuruyor, su kaynakları azalıyor. Doğanın bize verdiği uyarılar artık görmezden gelinecek noktayı çoktan aştı.
İnsanlık doğaya hükmettiğini zannediyor. Oysa doğa olmadan insanın yaşayamayacağı gerçeğini unutuyor.
Türk töresi bize ne öğretiyor?
Tam da bu noktada binlerce yıllık Türk kültürüne, Türk töresine ve atalarımızın yaşam felsefesine yeniden bakmamız gerekiyor.
Çünkü Türk töresinde insan, kendisini doğanın sahibi olarak görmez. Doğanın bir parçası olarak kabul eder. Dağı, taşı, suyu, ağacı, ormanı, hayvanı ve toprağı yalnızca kullanılacak birer kaynak olarak değerlendirmez; yaşamın birbirini tamamlayan unsurları olarak görür.
Atalarımızın bozkırda, yaylada, ormanda ve su kenarında kurduğu yaşamın temelinde denge vardır.
Türklerin kadim yaşam anlayışında doğaya saygı, yalnızca güzel bir söz değil, yaşama biçimidir.
Bir ağacı keserken düşünmek, suyu israf etmemek, avlanırken ölçüyü kaçırmamak, ihtiyaçtan fazlasını tüketmemek, hayvanı ve bitkiyi yaşamın dışında görmemek… Bunlar bize geçmişten kalan önemli kültürel değerlerdir.
Türk kültüründeki tabiat anlayışı, insanın kendisini evrenin merkezine koymaması gerektiğini hatırlatır. Gök, yer, su ve bütün canlılar arasında bir denge bulunduğunu kabul eder.
Bugün dünyanın en büyük çevre sorunlarından biri olan aşırı tüketim karşısında, atalarımızın ölçülü yaşam anlayışı insanlığa yeniden yol gösterebilir.
Türklerin göçebe ve yarı göçebe yaşam kültüründe doğayla mücadele etmek değil, doğanın şartlarına uyum sağlamak esastı. Yaylalar yalnızca otlatma alanı değil, ortak yaşamın ve paylaşmanın mekânıydı. Su kaynakları korunur, otlakların kullanımı mevsimlere göre düzenlenir, hayvanların ve bitkilerin yaşam döngüsü gözetilirdi.
Elbette geçmişte de doğaya zarar veren uygulamalar olmuştur. Ancak kadim Türk kültürünün bize bıraktığı önemli miraslardan biri, insanın doğaya karşı sınırsız bir hâkimiyet kuramayacağı bilincidir.
Atalarımızın hayatında önemli bir yer tutan su, ağaç, toprak, dağ ve gökyüzü, yalnızca maddi varlıklar değildi. Yaşamın devamlılığının sembolleriydi.
Türk mitolojisinde hayat ağacı, kutsal kabul edilen dağlar, su kaynakları ve doğadaki canlılarla kurulan sembolik bağlar, insanın kendisini tabiatın dışında değil, onun içinde gördüğünü anlatan güçlü kültürel izlerdir.
Bugün adına sürdürülebilir yaşam dediğimiz anlayışın temelinde de bu düşünce vardır:
İhtiyacın kadar tüket, doğanın hakkını gözet, senden sonraki kuşakların yaşam hakkını koru.
Dört derecelik ısınma: İnsanlık için büyük tehlike
Bugün bilim insanlarının yaptığı uyarılar son derece ciddi.
Dünya Meteoroloji Örgütünün 2025 yılına ilişkin raporuna göre 2015-2025 dönemi, ölçümlerin başladığı tarihten bu yana kaydedilen en sıcak 11 yıllık dönem oldu. 2025 yılı da sanayi öncesi dönemin yaklaşık 1,43 derece üzerinde gerçekleşti. Buzulların erimesi devam ediyor, okyanuslar ısınıyor, aşırı yağışlar ve sıcaklık olayları milyonlarca insanı etkiliyor.
Peki dünya 4 derece daha ısınırsa ne olacak?
Bu sorunun cevabı insanlığın geleceği açısından ürkütücüdür.
Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), küresel ısınmanın 4 dereceye ulaşması durumunda çok geniş kapsamlı çevresel ve toplumsal sonuçların ortaya çıkacağını belirtiyor. Su kıtlığı, tarımsal üretimde kayıplar, orman yangınlarında artış, ekosistemlerin bozulması ve milyonlarca insanın yaşam koşullarının ağırlaşması bu riskler arasında.
Burada önemli bir gerçeği özellikle vurgulamak istiyorum: Dört derecelik ısınma, insanlığın kesinlikle yok olacağı anlamına gelmez. Ancak böyle bir ısınma, insan toplumlarının yaşam koşullarını son derece ağırlaştırabilecek, gıda ve su güvenliğini tehdit edebilecek, bazı bölgeleri yaşanması çok güç yerler hâline getirebilecek büyük bir tehlikedir.
İşte bu nedenle bugün alacağımız kararlar, yarın çocuklarımızın nasıl bir dünyada yaşayacağını belirleyecek.
Doğayla savaşan insan, aslında kendisiyle savaşıyor
İnsanoğlu ormanları kesiyor, dereleri beton kanallara hapsediyor, denizleri kirletiyor, toprağı zehirliyor.
Bir ağacı yalnızca kereste, bir nehri yalnızca enerji kaynağı, bir dağı yalnızca maden rezervi, bir hayvanı yalnızca ekonomik değer olarak görüyor.
Oysa bir orman yalnızca ağaçlardan oluşmaz. Bir orman; kuşların yuvası, böceklerin yaşam alanı, toprağın koruyucusu, suyun dengesi ve insanın nefesidir.
Bir dere yalnızca akan su değildir. Çevresindeki bütün yaşamın kaynağıdır.
Bir arının yok olması yalnızca bir böceğin kaybolması değildir. Tarımın, bitkilerin ve besin zincirinin geleceğinin tehlikeye girmesidir.
Biz doğaya zarar verdiğimizde, doğanın bir parçası olan kendimize zarar veriyoruz.
Bu nedenle bir sözümü özellikle hatırlatmak istiyorum:
Doğayla savaş halindeyiz. Eğer bu savaşı kazanırsak hepimiz kaybedeceğiz!
Çünkü insan doğayı yenemez. İnsan, doğanın kendisine sunduğu yaşam imkânlarını yok ederek yalnızca kendi sonunu hazırlayabilir.
COP31 Antalya: Dünyaya yalnızca diplomasi değil, bir yaşam felsefesi de sunmalıyız
9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya'da gerçekleştirilecek COP31, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında dünyanın dört bir yanından devletleri, bilim insanlarını, çevre kuruluşlarını ve sivil toplum temsilcilerini bir araya getirecek.
Türkiye'nin böyle önemli bir uluslararası zirveye ev sahipliği yapması büyük bir fırsattır.
Ancak COP31 yalnızca karbon salımının azaltılmasının konuşulduğu, devletlerin hedefler açıkladığı bir toplantı olarak kalmamalıdır.
Antalya'dan bütün dünyaya şu mesaj verilmelidir:
İnsan, doğanın efendisi değildir. İnsan, doğanın emanetçisidir.
Türkiye, binlerce yıllık Türk kültürünün doğayla kurduğu ilişkiyi, ölçülü tüketim anlayışını, suya, toprağa, ormana ve canlılara saygısını uluslararası iklim mücadelesine taşıyabilir.
Türk töresinin bu yönü, insanlığın ortak geleceği için önemli bir kültürel katkı sunabilir.
Bizim atalarımızın yaşamından çıkaracağımız dersler vardır:
* Suyu kirletme, çünkü su hayatın kaynağıdır.
* Ağacı koru, çünkü orman yalnızca bugünün değil, gelecek nesillerin de hakkıdır.
* Toprağı hor kullanma, çünkü seni besleyen odur.
* İhtiyacından fazlasını tüketme, çünkü dünyanın kaynakları sınırsız değildir.
* Hayvanları ve diğer canlıları yaşamın dışında görme, çünkü bütün canlılar aynı ekolojik dengenin parçasıdır.
* Çocuklarına yalnızca mal ve mülk değil, yaşanabilir bir dünya bırak.
Bunlar yalnızca çevre politikalarının değil, ahlakın ve kültürün de konusudur.
Çocuklarımıza nasıl bir dünya bırakacağız?
Bugün kendimize sormamız gereken en önemli soru budur.
Çocuklarımızın temiz suya ulaşamadığı, ormanların yangınlarla yok olduğu, tarım alanlarının kuruduğu, denizlerin kirlendiği, aşırı sıcakların insan hayatını tehdit ettiği bir dünya mı bırakacağız?
Yoksa ağaçların gölgesinde çocukların oynadığı, derelerin özgürce aktığı, hayvanların yaşam alanlarını koruduğu, insanların doğayla barış içinde yaşadığı bir dünya mı?
Çepni Türkmen kültürünün içinden gelen bir insan olarak, geçmişten geleceğe taşımamız gereken en önemli değerlerden birinin doğayla uyumlu yaşam anlayışı olduğuna inanıyorum.
Yayla kültürümüz, hayvancılık geleneğimiz, toprağa ve suya bağlı yaşamımız bize önemli sorumluluklar yüklüyor.
Bizler yalnızca geçmişimizi anlatmakla yetinmemeliyiz. Atalarımızdan aldığımız değerleri bugünün sorunlarına çözüm üretecek şekilde geleceğe taşımalıyız.
Çepni Dernekleri Federasyonu olarak kültürel mirasımızı yaşatırken çevre bilincini de gelecek kuşaklara aktarmalıyız.
Çünkü kültür yalnızca geçmişte yaşananları hatırlamak değildir. Geleceğe nasıl bir hayat bırakacağımızı da belirlemektir.
Son söz: Dünya bizsiz de yaşayabilir!
İnsanlık bazen kendisini dünyanın sahibi zannediyor.
Oysa dünya, bizden önce de vardı. Bizden sonra da var olmaya devam edecek.
İnsanlık tarihinin tamamı, dünyanın milyarlarca yıllık ömrünün yanında küçücük bir zaman dilimidir.
Bir gün insanlık kendi hataları nedeniyle yaşam alanlarını yaşanamaz hâle getirirse, insan türü büyük bir felaketle karşılaşabilir. Fakat insanın yokluğu, dünyanın da yok olacağı anlamına gelmez. Dünya, milyonlarca yıl boyunca değişmeye, dönüşmeye ve yeni yaşam biçimlerine ev sahipliği yapmaya devam edebilir.
Doğa kendisini yeniden düzenleyebilir. Ormanlar yeniden yeşerebilir, bazı ekosistemler zamanla toparlanabilir. Ancak bugün yok ettiğimiz canlı türlerinin geri dönmesi mümkün olmayabilir.
İşte asıl kaybımız budur.
Biz dünyayı kurtarmak zorundayız derken aslında kendi geleceğimizi kurtarmak zorundayız.
Antalya COP31'e ev sahipliği yaparken bütün insanlığa bir kez daha seslenmek istiyorum:
Doğayı korumak bir tercih değil, insanlığın yaşama hakkını korumaktır.
Ağaçları koruyalım, suları kirletmeyelim, toprağı tüketmeyelim, canlıların yaşam hakkına saygı gösterelim.
Çünkü dünya bizim mirasımız değil, çocuklarımızdan aldığımız emanettir.
Atalarımızdan bize kalan töre, gelecek kuşaklara bırakacağımız en büyük miraslardan biri olsun.
Unutmayalım:
Doğaya hükmetmeye çalışırsak kaybederiz. Doğayla birlikte yaşamayı öğrenirsek kazanırız.
DOĞAYLA SAVAŞI KAZANIRSAK, İNSANLIK KAYBEDECEK!
Muhammet Arif Genç Çepni Dernekleri Federasyonu Genel Başkanı
