Avrasya coğrafyasındaki jeopolitik ve jeoekonomik dönüşümler, bölgedeki güç dengelerini, stratejik öncelikleri ve küresel lojistik hatlarını yeniden şekillendiriyor. Azerbaycan Devlet Haber Ajansı'nın (AZERTAC) haberine göre; Karabağ'ın işgalden kurtarılmasıyla Güney Kafkasya ve Hazar çevresinde ortaya çıkan yeni gerçeklikler, Bakü'nün Orta Asya ile bağlarını ve Trans-Hazar hattındaki konumunu kritik bir boyuta taşıdı.
AZERTAC’a açıklamalarda bulunan Analist-Yazar ve Global Savunma dergisi dış haberle müdürü Umut Berhan ŞEN, Azerbaycan’ın Orta Asya ile ilişkilerini ve Orta Koridor’daki merkezi rolünü üç ana eksende değerlendirdi.
Umut Berhan ŞEN’in konuya ilişkin açıklamaları şu şekildedir:
“Birinci temel eksen, Azerbaycan'ın 'kapı' rolünden 'omurga' ve kurucu halka konumuna geçmesidir. Uzun yıllar Azerbaycan sadece Batı'nın Hazar enerji kaynaklarına erişimini ve Orta Asya'ya geçişini sağlayan pasif bir 'kapı' olarak sunuldu. Ancak bu, Azerbaycan'ın mevcut rolünü yansıtmıyor. Azerbaycan'ı sadece geçişe imkan tanıyan bir transit noktası olarak değerlendirmek olamaz. Ülkemiz bugün güzergahları bağlayan, yük ve enerji akışlarını yönlendiren, gerektiğinde bölgesel jeopolitik süreçlere etki eden stratejik bir merkezdir.”
Şen, Zengezur koridorunun Orta Koridor’un işleyişini kısıtlayan dar boğazları ortadan kaldıracak stratejik bir halka olduğunu belirterek, Bakü'nün Türk devletleriyle kurduğu ittifak mimarisinin önemini şu sözlerle vurguladı:
“Bakü'nün Taşkent, Astana, Aşkabat ve Bişkek ile stratejik ortaklık ve müttefiklik ilişkilerini geliştirmesi bölgede yeni bir iş birliği modelinin oluşmasına hizmet ediyor. Bu ilişkiler Orta Asya'nın sadece büyük güçlerin, yani Rusya, Çin ve ABD'nin rekabet alanı olarak değil, kendi iç potansiyeline ve karşılıklı iş birliğine dayanan entegre bir aktör olarak ortaya çıkmasına imkan sağlıyor. Azerbaycan, Orta Asya'nın Güney Kafkasya ile entegrasyonunda birleştirici halka rolünü oynuyor.”
İkinci temel eksenin Orta Koridor, enerji ve yatırımlar temelinde ortak bir jeoekonomik alanın doğuşu olduğunu ifade eden UmutBerhan Şen, Kuzey ve Güney koridorlarındaki risklerin ilgiyi Orta Koridor'a yönelttiğine dikkat çekerek şunları kaydetti:
“Hazar'ın iki yakası artık sadece petrol ve gaz projeleri, bu doğrultuda TANAP vasıtasıyla değil, yeşil enerji projeleri vasıtasıyla da birbirine bağlanıyor. Türkmen gazının Azerbaycan üzerinden Türkiye ve Avrupa'ya ulaştırılması imkanlarının yanı sıra Kazakistan ve Özbekistan'ın yenilenebilir enerji potansiyelinin Hazar Denizi üzerinden elektrik kabloları vasıtasıyla Azerbaycan ve Gürcistan üzerinden Avrupa'ya ulaştırılması, bölgeyi küresel enerji dönüşümünün önemli merkezlerinden birine dönüştürebilir.”
Değerlendirmesinin üçüncü boyutunda Azerbaycan'ın Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) coğrafyasındaki stratejik işlevine değinen Umut Berhan Şen, röportajı şöyle tamamladı:
“Azerbaycan'ın ŞİÖ alanına sunabileceği temel katkılardan biri, Çin'in 'Kuşak ve Yol' girişimi için güvenli ve verimli transit imkanlarının yaratılmasıdır. Çin, Avrupa pazarlarına çıkış için Hazar üzerinden Orta Koridor'u kullanabilir. Bu güzergah hem mesafe hem güvenlik hem de jeopolitik risklerin çeşitlendirilmesi açısından önemli avantajlara sahiptir. ŞİÖ daha çok Rusya ve Çin merkezli bir güvenlik ve ekonomik iş birliği platformu olarak algılansa da Azerbaycan'ın bu örgüte yaklaşımı farklı imkanlar yaratmaktadır. Azerbaycan'ın ŞİÖ'deki varlığı, örgütün Batı ile tam bir çatışma çizgisine geçmeden daha dengeli, rasyonel ve geniş bir Avrasya vizyonu oluşturmasına katkı sunmaktadır.”
Röportajın linki:
