İran ile Umman, küresel enerji ticaretinin kalbi sayılan Hürmüz Boğazı’nda yeni bir dönem başlatacak bir uzlaşmaya vardı. İki ülke, boğazdaki gemi trafiğini ortaklaşa yönetmek üzere prensipte anlaşırken, en dikkat çeken madde askeri gemilerin geçişinin yasaklanması oldu.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, salı günü devlet televizyonuna yaptığı açıklamada sürecin detaylarını kamuoyuna duyurdu. Anlaşma kapsamında Basra Körfezi’ne giriş yapan ticari gemiler İran karasularını kullanacak. Çıkış güzergâhı ise kısmen İran, kısmen Umman sularından geçecek. Garibabadi, bu rotaların geçici olduğunu vurgulayarak iki ülkenin 30 ila 60 gün içinde kalıcı bir deniz trafiği planı üzerinde mutabakata varması gerektiğini belirtti.
Bu adım, bölgede yaklaşık altı aydır süren ve boğazı büyük ölçüde kapatan savaşın ardından atıldı. Üst düzey diplomatlar, stratejik su yolundaki ticari hareketliliği yeniden canlandırmak için bir araya gelmişti. Ancak gelişme, Washington’dan sert tepkiyle karşılandı. ABD Başkanı Donald Trump, yönetiminin şekillenmekte olan anlaşmanın bazı maddelerine karşı çıktığını açıkça dile getirdi. Trump, Umman’ın sürece “engel olması” halinde ülkeyi bombalamakla tehdit etti.
ABD yönetimi özellikle boğazın çıkış güzergâhının İran ve Umman tarafından ortak yönetilmesine itiraz ediyor. Washington, Umman’ın müzakerelerde yeterince sert bir tutum sergilemediğini düşünüyor. Ayrıca güvenlik ve deniz çevresinin korunması gerekçesiyle gemilerden alınacak gönüllü ücretler konusunda da rahatsızlık duyuluyor.
Trump, çarşamba günü Al Jazeera’ya verdiği röportajda İran’la yaşanan çatışmada “çok büyük bir zafer” kazandıklarına inandığını söyledi. “Zaman planım yok; ne kadar sürerse sürsün” ifadelerini kullandı. Aynı gün başka bir açıklamasında ise İran’ın yeni dini lideri Ayetullah Mücteba Hamaney’in “çok ciddi şekilde yaralandığını” ancak hayatta olduğunu düşündüğünü belirtti. Mücteba Hamaney, babası Ayetullah Ali Hamaney’in savaşın başında öldürülmesinin ardından görevi devralmış, ağır yaralanmasının ardından kamuoyunun önüne çıkmamıştı.
Savaş, Orta Doğu genelinde ticareti felç etti, kritik deniz yollarını aksattı ve enerji ile ulaşım maliyetlerini hızla yükseltti. Etkiler yalnızca denizle sınırlı kalmadı. Dubai Uluslararası Havalimanı, çarşamba günü açıkladığı verilerle savaşın havayolu trafiğine vurduğu darbeyi gözler önüne serdi. 2026’nın ikinci çeyreğinde 13 milyon yolcuya hizmet veren havalimanında, yılın ilk yarısındaki toplam yolcu sayısı yaklaşık 31,5 milyonda kaldı. Bu, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 31,3’lük bir düşüş anlamına geliyor. Uçak hareketlerinde de yüzde 32,1’lik gerileme kaydedildi. Havalimanı CEO’su Paul Griffiths, kesintilerin etkisini kabul etmekle birlikte “çok kısa sürede yeniden tam kapasiteye döneceğimize eminim” dedi.
Bu arada İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Birleşmiş Milletler’e gönderdiği mektupta ABD’nin son ekonomik baskı hamlelerini kınadı. Arakçi, Hazine Bakanı Scott Bessent’in duyurduğu “ekonomik saldırı”nın, İranlı sivillerin gıda, ilaç ve temel ihtiyaçlara erişimini bilerek engellemeyi hedeflediğini savundu.
Hürmüz Boğazı’ndaki bu yeni düzenleme girişimi, bölgesel dengeleri yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor. Ticari trafiğin kontrollü biçimde yeniden açılması umut yaratırken, askeri gemilere getirilen yasağın ve Washington’ın itirazlarının yaratacağı gerilim, önümüzdeki haftalarda yakından izlenecek.
